Cari hesap takibi, acentenin müşterileriyle, otellerle, alt acentelerle ve tedarikçilerle arasındaki borç ve alacağı hesap bazında izlemesidir. Kısa cevap şudur: her hareket doğru cariye ve doğru tarihle işlenirse, kimin kime ne kadar borçlu olduğunu ve bu borcun kaç gündür beklediğini tek bir raporda görürsünüz. Bu rapora cari yaşlandırma denir; tahsilatta öncelik sırasını ve otellere yapılacak ödemelerin zamanlamasını ondan çıkarırsınız.
Acentede cari takibi sıradan bir ticari işletmeye göre daha karışıktır. Aynı rezervasyon hem müşteri carisini hem tesis carisini etkiler; kapora, taksit, iptal ve iade bu hesapları farklı zamanlarda değiştirir. Bu yazıda acentenin cari türlerini, hareketlerin nasıl işleneceğini, yaşlandırma raporunun adım adım nasıl okunacağını ve ay sonunda neyin kontrol edileceğini anlatıyoruz. Örneklerdeki firma ve tutarlar temsilidir. Muhasebe kaydı ve vergi yönünü mali müşavirinizle netleştirin.
Cari hesap takibi nedir?
Cari hesap, bir işletmenin çalıştığı her kişi ya da firma için tuttuğu borç ve alacak hesabıdır. Cari hesap takibi, bu hesaplara satış, alış, tahsilat, ödeme, iade ve düzeltme hareketlerini düzenli işlemek ve her hesabın bakiyesini güncel tutmaktır. Takibin çıktısı iki belgedir: hareket listesini gösteren cari ekstre ve bakiyeyi vadesine göre bölen yaşlandırma raporu.
Ekstrede üç sütun okunur: borç, alacak ve bakiye. Bakiye, karşı tarafın size mi yoksa sizin karşı tarafa mı borçlu olduğunu gösterir. Yaşlandırma ise aynı bakiyenin ne kadar eski olduğunu söyler. 50.000 ₺ bakiyesi olan iki cariden biri bu ay borçlanmış, diğeri altı aydır ödeme yapmamış olabilir; ekstre ikisini aynı gösterir, yaşlandırma ayırır.
Acentede dört ayrı cari türü
Acentenin cari listesi tek tip değildir. Her türde borcun yönü, doğduğu an ve kapanma biçimi farklıdır. Bu yüzden cari kartları açarken türü baştan doğru seçmek, raporların sonradan doğru ayrışması için önemlidir.
| Cari türü | Kim kime borçlu? | Borç nereden doğar? | Nasıl kapanır? |
|---|---|---|---|
| Bireysel ve kurumsal müşteri | Müşteri acenteye | Rezervasyonun satış tutarı | Kapora, taksit ya da kalan ödemenin tahsilatı |
| Tesis (otel) | Acente otele; otelde ödemeli satışta otel acenteye komisyon | Konaklamanın net maliyeti ya da acentenin komisyon alacağı | Anlaşmadaki vadede otele ödeme ya da otelden komisyon tahsilatı |
| Alt acente (bayi) | Bayi acenteye | Bayinin sattığı rezervasyon, komisyonu düşülmüş ya da düşülmemiş tutarla | Bayiden gelen havale ve mutabakat |
| Tedarikçi ve hizmet sağlayıcı | Acente tedarikçiye | Transfer, rehber, tur hizmeti ya da tedarikçi otel bedeli | Tedarikçiye yapılan ödeme |
Kurumsal müşteriler genellikle açık hesapla çalışır ve faturadan sonra belli bir vadede öder. Bireysel müşterinin borcu ise çoğunlukla konaklamadan önce kapanır; bireysel müşteride yaşlanan bakiye, eksik kalan bir kalan ödemeye ya da işlenmemiş bir iadeye işaret eder. Alt acenteyle net ya da komisyonlu çalışmanın cariye etkisini alt acente komisyonu ve mutabakat yazımızda örnek bir rezervasyonla anlattık.
Hareketleri doğru işlemek: kapora, iptal ve iade
Yaşlandırma raporu ancak hareketler kadar doğrudur. Acentede raporu bozan hareketler çoğunlukla aynı üç yerden gelir.
Kaporalı rezervasyon
Müşteri rezervasyonda kapora öder, kalanını giriş tarihinden önce öder. Cari ekstrede satış tutarı borç, kapora alacak olarak görünür ve aradaki fark kalan bakiyedir. Kapora ayrı bir hareket olarak işlenmez de satış tutarı kapora kadar düşürülürse, kalan bakiye doğru görünse bile ekstre müşteriye gönderildiğinde ne ödendiği okunmaz. Kalan ödemenin vadesini de rezervasyona yazın; yaşlandırma o tarihten sonra bakiyeyi gecikmiş saymaya başlar.
İptal, değişiklik ve iade
İptal edilen rezervasyonun satış tutarı cariden düşülmezse müşteri ödemediği bir borçla, otel de doğmamış bir alacakla raporda kalır. İptal cezası varsa ayrı bir hareket olarak işlenmelidir. Müşteriye para iadesi yapıldığında iade de ayrı bir hareket olarak cariye girmelidir; yalnız bankadan çıkan para olarak bırakılırsa müşterinin carisinde fazladan alacak görünür.
Vadenin başladığı tarih
Yaşlandırmada gün sayısı bir tarihten başlar: belge tarihi, vade tarihi ya da konaklama tarihi. Hangi tarihin esas alındığı raporu tamamen değiştirir. eylülde satılan ve temmuzda konaklanacak bir rezervasyonda kalan ödeme haziranda istenecekse, bu bakiye eylülden itibaren "gecikmiş" sayılmamalıdır. Kullandığınız raporun gün sayısını hangi tarihten başlattığını bilin ve vadeleri buna göre girin.
Cari yaşlandırma nasıl yapılır?
Cari yaşlandırma, açık bakiyeleri bekleme sürelerine göre gün dilimlerine ayırmaktır. Elle ya da Excel'de yapıyorsanız şu sırayı izleyin:
- Kesim tarihini seçin. Rapor hangi günün durumunu gösterecekse o tarihi belirleyin; genellikle ay sonu ya da bugün.
- Açık kalemleri listeleyin. Her cari için kapanmamış satış, fatura ve kalan ödeme kalemlerini çıkarın. Kısmen ödenmiş kalemde yalnız ödenmemiş tutarı alın.
- Her kalemin gün sayısını hesaplayın. Kesim tarihi ile kalemin vade ya da belge tarihi arasındaki gün farkını bulun.
- Kalemleri dilimlere yerleştirin. Sık kullanılan dilimler 0-30, 31-60, 61-90, 91-180 ve 180 günün üstüdür.
- Cari bazında toplayın. Her carinin dilim toplamlarını ve genel bakiyesini yan yana yazın.
- Alacak ve borcu ayrı raporlayın. Müşteri ve alt acente alacakları ile otel ve tedarikçi borçlarını aynı tabloda toplamayın; ikisi farklı kararlar için okunur.
Aşağıdaki tablo dört cari için temsili bir alacak yaşlandırmasıdır. Tutarlar TL'dir.
| Cari | 0-30 gün | 31-60 gün | 61-90 gün | 91-180 gün | 180 gün üstü | Toplam |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Kurumsal müşteri A | 48.000 | 12.500 | 0 | 0 | 0 | 60.500 |
| Alt acente B | 22.000 | 0 | 18.400 | 0 | 0 | 40.400 |
| Bireysel müşteri C | 0 | 0 | 0 | 9.750 | 0 | 9.750 |
| Alt acente D | 35.200 | 14.800 | 0 | 0 | 0 | 50.000 |
| Toplam | 105.200 | 27.300 | 18.400 | 9.750 | 0 | 160.650 |
Yaşlandırma raporunu okumak ve tahsilat önceliği
Toplam bakiyeye göre sıralama yaparsanız ilk sırada Kurumsal müşteri A çıkar. Oysa A'nın borcunun büyük bölümü 30 günden yenidir ve vadesi içinde olabilir. Raporun söylediği başka bir şeydir:
- Alt acente B: 18.400 ₺ iki aydan eski. Yeni satışı devam ederken eski bakiyesi kapanmıyorsa, bayiyle mutabakatta hangi rezervasyonların ödenmediğine bakılmalıdır. Yeni satışa limit koymak bu görüşmenin sonucuna göre karara bağlanır.
- Bireysel müşteri C: 9.750 ₺ üç aydan eski. Bireysel müşteride bu yaş, konaklamanın çoktan bittiği ve kalan ödemenin alınmadığı ya da bir iadenin cariye işlenmediği anlamına gelebilir. Önce kaydı kontrol edin, sonra müşteriyi arayın.
- Alt acente D: 14.800 ₺ 31-60 gün diliminde. Bir sonraki ay 61-90 dilimine geçmeden hatırlatma yapılır.
Tahsilat listesini bu yüzden yaşa ve tutara birlikte bakarak kurun: önce eski dilimlerdeki büyük tutarlar, sonra bir üst dilime geçmek üzere olanlar. Her ay aynı raporu karşılaştırmak da işe yarar; bir carinin bakiyesi büyümese bile sürekli bir üst dilime kayıyorsa, o cari ödemeyi erteliyordur.
Borç tarafı: otellere ve tedarikçilere ödemeler
Aynı rapor borç tarafı için de alınır ve orada soru tersine döner: hangi otele, ne zaman, ne kadar ödenecek? Otellerle yapılan anlaşmalarda ödeme vadesi çoğunlukla konaklama tarihine ya da dönem sonuna bağlıdır. Müşteriden tahsilat ile otele ödeme arasındaki zaman farkı nakit akışını belirler. Müşteriden alacağınızın yaşlandığı bir dönemde otel ödemeleri de yaklaşıyorsa, iki raporu yan yana okumadan ödeme takvimi kurulmaz.
Ekstre ve mutabakat: ay sonunda ne kontrol edilir?
Mutabakat, karşı tarafın kayıtlarıyla sizin kayıtlarınızın aynı bakiyeyi gösterdiğini teyit etmektir. Kurumsal müşteri, alt acente ve otelle yapılır. Ay sonunda şu kontrol listesini kullanabilirsiniz:
- Dönem içinde iptal edilen her rezervasyonun cariden düşüldüğünü ve iptal cezasının ayrı işlendiğini kontrol edin.
- Gelen her havale ve kart tahsilatının bir rezervasyonla ya da faturayla eşleştiğini kontrol edin. Eşleşmeyen tahsilat, carinin yanlış bakiyede görünmesine yol açar.
- Yapılan iadelerin cariye işlendiğini kontrol edin.
- Kalan ödemesi alınmamış ama giriş tarihi geçmiş rezervasyonları listeleyin.
- Kurumsal müşterilere ve alt acentelere cari ekstreyi gönderin, itiraz gelen kalemleri tek tek kapatın.
- Otellerden gelen hesap dökümünü kendi tesis carinizle karşılaştırın; fark varsa rezervasyon bazında bulun.
- Yaşlandırmayı yeniden alın ve geçen ayın raporuyla karşılaştırın.
Excel'de cari hesap takibi ne zaman yetmez?
Az sayıda kurumsal müşterisi olan bir acente cari takibini Excel'de başlatabilir: her cari için bir sayfa, tarih, açıklama, borç, alacak ve bakiye sütunları, yaşlandırma için gün farkını hesaplayan bir sütun yeterlidir. Sorun, hareket sayısı arttıkça başlar. Rezervasyon başka bir dosyada, tahsilat bankada, iptal e-postada kaldığında her hareketin elle taşınması gerekir; taşınmayan tek bir iptal ya da iade bakiyeyi bozar. Satış ile cari ayrı yerde tutulduğunda yaşlandırma raporu, cari dosyasının en son ne zaman güncellendiğini gösterir.
Tablolarla başlayan acentelerin yazılıma geçerken neyin değiştiğini Excel'den acente yazılımına geçiş yazımızda ayrıntılı anlattık.
TourMAX'te cari hesap ve yaşlandırma
TourMAX'in Muhasebe ve Finans modülünde bireysel ve kurumsal müşteri, tesis ve acente carileri hareketleriyle izlenir; borç-alacak ve kapora folyoları ile komisyon alacakları ayrı görünür. Cari ekstre toplam borç, alacak ve bakiyeyi hareket listesiyle gösterir. Cari yaşlandırma 0-30, 31-60, 61-90, 91-180 ve 180 üstü gün dilimleriyle alınır. Tesis ödeme planında periyodik ya da anlaşma bazlı ödeme koşulları tanımlanır ve yapılan ödemeler cari ekstreye otomatik kaydedilir; otelde ödemeli rezervasyonlardan doğan komisyon alacakları Tesisten Alacaklar sayfasında izlenir. Kontrol raporları faturası kesilmemiş ve tahsilatı eksik rezervasyonları listeler.
Bayi ağı olan acentelerde bayi carisi ve net mutabakat aynı modülde yürür; net çalışan bayiden gelen havale seçilen rezervasyonlara mahsup edilir (bayi ağı olan acenteler için çözüm sayfası). Cari ekstre ve yaşlandırma Standart paketten itibaren, mutabakat, tesis ödeme takvimi ve kontrol raporları Profesyonel paketten itibaren açıktır; ayrıntı fiyatlandırma sayfasında. Başka bir yazılımdan geçişte cari açılış bakiyeleri kurulumda aktarılır.
Sık sorulan sorular
Cari yaşlandırma nasıl yapılır?
Bir kesim tarihi seçilir, her carinin kapanmamış kalemleri listelenir ve her kalemin vade ya da belge tarihinden kesim tarihine kadar geçen gün sayısı hesaplanır. Kalemler 0-30, 31-60, 61-90, 91-180 ve 180 günün üstü gibi dilimlere yerleştirilir, sonra cari bazında toplanır. Alacak ve borç ayrı raporlanır.
Muhasebede yaşlandırma ne demek?
Yaşlandırma, açık alacak ya da borç bakiyelerini ne kadar süredir beklediklerine göre gruplamaktır. Aynı bakiyenin yeni mi yoksa eski mi olduğunu gösterir ve tahsilat önceliğini belirlemede kullanılır.
Excel'de cari hesap takibi nasıl yapılır?
Her cari için tarih, açıklama, borç, alacak ve bakiye sütunlarından oluşan bir sayfa açılır; bakiye her satırda önceki bakiyeye borç eklenip alacak çıkarılarak hesaplanır. Yaşlandırma için kalemin vade tarihi ile bugün arasındaki gün farkını hesaplayan bir sütun eklenir. Hareket sayısı arttığında rezervasyon, tahsilat ve iptallerin elle taşınması zorlaşır.
Kaporalı rezervasyon cari ekstrede nasıl görünür?
Satış tutarı borç, alınan kapora alacak olarak ayrı satırlarda görünür; aradaki fark müşterinin kalan bakiyesidir. Kalan ödemenin vadesi rezervasyona yazılırsa yaşlandırma raporu bakiyeyi o tarihten sonra gecikmiş sayar.
Özetle
Acentede cari hesap takibi, müşteri, tesis, alt acente ve tedarikçi carilerini ayrı türler olarak açmak ve kapora, iptal ve iade gibi her hareketi doğru cariye, doğru tarihle işlemekle başlar. Yaşlandırma raporunu toplam bakiyeye göre değil, yaşa ve tutara birlikte bakarak okuyun; alacak ve borç tarafını ayrı alın, her ay bir önceki ayın raporuyla karşılaştırın. Ay sonunda iptallerin, iadelerin ve tahsilat eşleşmelerinin kontrolünü yapıp ekstreyi karşı tarafla mutabık hâle getirdiğinizde, kimin kime ne kadar borçlu olduğu sorusunun cevabı tek bir rapordadır.
Carilerinizi TourMAX üzerinde birlikte görelim
Demoda örnek rezervasyonlarla müşteri, tesis ve alt acente carilerini, kaporalı satışın ekstreye yansımasını ve yaşlandırma raporunu birlikte inceleriz.
Demo talep edin
