Alt acente ve bayi ağı, acentenin kendi ekibini büyütmeden daha fazla müşteriye ulaşmasını sağlar. Karşılığında iki yeni iş doğar: her bayi için komisyonu doğru hesaplamak ve ay sonunda kimin kime ne borçlu olduğunu bayiyle uzlaşarak kapatmak. Bu iki işin ne kadar zahmetli olacağını büyük ölçüde baştaki bir karar belirler: bayiyle komisyonlu mu, net fiyatla mı çalışacaksınız?
Bu yazıda iki modeli aynı rezervasyon üzerinden karşılaştırıyor, iptal ve değişikliklerde komisyonun nasıl ele alınacağını ve ay sonu mutabakatının adım adım nasıl yapılacağını anlatıyoruz. Tutarlar temsilidir. Fatura düzeni ve vergi uygulaması modelden modele değişir; bu konuyu mali müşavirinizle netleştirin.
İki ayrı karar: fiyat modeli ve ödeme akışı
Bayiyle çalışırken genellikle iki soru birbirine karıştırılır. Bunları ayrı ayrı yanıtlamak, sonraki bütün hesapları kolaylaştırır.
- Fiyat modeli: Bayi sizin belirlediğiniz satış fiyatından satıp komisyon mu alacak (komisyonlu model), yoksa siz ona bir net fiyat verip satış fiyatını o mu belirleyecek (net fiyat modeli)?
- Ödeme akışı: Müşterinin ödemesi doğrudan size mi gelecek (brüt ödeme), yoksa bayi tahsil edip payını düştükten sonra kalanı size mi gönderecek (net ödeme)?
Komisyonlu bir bayi brüt de net de ödeme yapabilir. Net fiyatla çalışan bayi ise doğası gereği tahsilatı kendisi yapar ve size net tutarı öder.
Aynı rezervasyon, üç farklı akış
Bir otel rezervasyonunun otele maliyeti 16.000 ₺, sizin belirlediğiniz satış fiyatı 20.000 ₺ olsun. Bayi komisyonu %10.
| Komisyonlu, brüt ödeme | Komisyonlu, net ödeme | Net fiyat | |
|---|---|---|---|
| Müşterinin ödediği | 20.000 ₺ (size) | 20.000 ₺ (bayiye) | Bayinin belirlediği fiyat, örneğin 21.000 ₺ (bayiye) |
| Size gelen | 20.000 ₺ | 18.000 ₺ (bayiden) | 18.000 ₺ (bayiden, net fiyat) |
| Bayiye ödediğiniz | 2.000 ₺ komisyon | Yok, payını düşmüştür | Yok |
| Bayinin kazancı | 2.000 ₺ | 2.000 ₺ | 3.000 ₺ (satış fiyatı - net fiyat) |
| Sizde kalan | 2.000 ₺ | 2.000 ₺ | 2.000 ₺ |
Üç akışta da sizde kalan tutar aynıdır. Değişen; satış fiyatını kimin belirlediği, paranın kimde beklediği ve ay sonunda hangi yönde ödeme yapılacağıdır.
Hangi model ne zaman uygun?
| Konu | Komisyonlu model | Net fiyat modeli |
|---|---|---|
| Satış fiyatı | Siz belirlersiniz; bayi ile satış siteniz aynı fiyatı gösterir. | Bayi belirler; aynı ürün farklı fiyatlarla piyasada görünebilir. |
| Fiyat değişikliği | Fiyatı değiştirdiğinizde bayinin satış fiyatı da değişir. | Net fiyat değişikliğini bayiye ayrıca bildirmeniz gerekir. |
| Tahsilat riski | Brüt ödemede sizde, net ödemede bayide toplanır. | Bayide toplanır; siz bayinin ödemesine bağlısınız. |
| Bayinin kazancı | Oranla sınırlı ve öngörülebilir. | Bayinin kendi fiyatlamasına bağlı. |
| Ay sonu yönü | Brüt ödemede siz bayiye komisyon ödersiniz; net ödemede bayi size öder. | Bayi size öder. |
Satış sitenizde fiyat tutarlılığı sizin için önemliyse ve bayilerin müşteriye sizin fiyatınızı söylemesini istiyorsanız komisyonlu model daha uygundur. Kendi müşteri portföyü olan ve fiyatını kendisi belirlemek isteyen büyük bayilerle ise net fiyat modeli daha uygun olabilir. İki modeli farklı bayilerle aynı anda kullanmak mümkündür; önemli olan her bayinin modelinin kayıtta açıkça tanımlı olmasıdır.
İptal, değişiklik ve komisyonun hak edilmesi
Komisyon hesaplarındaki anlaşmazlıkların çoğu satıştan değil, satıştan sonra olanlardan çıkar. Bayi sözleşmesinde şu soruların yanıtı yazılı olmalıdır:
- Komisyon ne zaman hak edilir? Rezervasyon yapıldığında mı, ödeme tamamlandığında mı, konaklama gerçekleştiğinde mi? Komisyonu konaklama ya da tur gerçekleştikten sonra kesinleştirmek, iptal edilen rezervasyonun komisyonunu geri istemek zorunda kalmanızı önler.
- Tutar değişince ne olur? Oda yükseltme, gece ekleme ya da indirim gibi değişikliklerde komisyonun yeni tutar üzerinden yeniden hesaplanması gerekir.
- İndirimi kim karşılar? Bayinin müşteriye yaptığı ek indirimin kendi komisyonundan mı düşeceği yoksa sizin payınızdan mı karşılanacağı.
- İptal cezasından pay var mı? Müşteri iptal cezası öderse bayinin bu tutardan komisyon alıp almayacağı.
- Ürüne göre oran farkı: otel, tur ve paket satışında aynı oran mı uygulanacak, yoksa ürün ya da tedarikçi bazında ayrı oranlar mı?
Bu kuralların yazılı olmaması, aynı rezervasyonun sizin kaydınızda bir tutarla, bayinin kaydında başka bir tutarla durmasına yol açar. Ay sonunda bu farklar tek tek konuşularak kapatılır ve mutabakatı uzatan asıl şey budur.
Ay sonu mutabakatı: adım adım
Mutabakat, belirli bir dönemin sonunda sizin kayıtlarınızla bayinin kayıtlarının karşılaştırılıp aradaki farkların açıklanması ve bakiyenin iki tarafça kabul edilmesidir. Şu sırayla ilerlemek işi kısaltır:
- Dönemin hangi tarihe göre kapanacağını belirleyin. Rezervasyon tarihi mi, giriş ya da çıkış tarihi mi? Bayiyle aynı tarihi kullanmazsanız iki liste baştan farklı çıkar.
- Bayi bazında rezervasyon listesini çıkarın. Her rezervasyonun durumu (konfirme, değişti, iptal), güncel tutarı, komisyonu ve ödeme durumu listede olsun.
- Bayinin listesiyle karşılaştırın. Farkları üç gruba ayırın: sizde olup bayide olmayan, bayide olup sizde olmayan, iki tarafta da olan ama tutarı farklı.
- İptal ve değişiklikleri işleyin. İptal edilen rezervasyonun komisyonunu, değişen rezervasyonun yeni tutarını ve yeni komisyonunu kayda geçirin.
- Ödemeleri rezervasyonlarla eşleştirin. Bayilerin çoğu tek tek değil, toplu havale gönderir. Havalenin hangi rezervasyonları kapattığını belirleyin.
- Kalan farkı yazılı olarak kapatın. Fazla ödeme iade mi edilecek, sonraki döneme mi mahsup edilecek; eksik ödeme ne zaman gönderilecek?
- Cari ekstreyi gönderin ve onay alın. Bayinin onayladığı bakiye bir sonraki dönemin açılış bakiyesidir.
- Vadesi geçenleri izleyin. Bakiyeyi yaşına göre (0-30, 31-60, 61-90 gün ve üstü) ayırarak hangi bayinin ödemesinin geciktiğini görün.
Örnek: toplu havaleyi rezervasyonlara dağıtmak
Net ödemeyle çalışan bir bayi, beş rezervasyon için tek seferde 61.200 ₺ havale gönderdi. Dönem içinde bir rezervasyon ücretsiz iptal edildi, bir rezervasyonda oda yükseltmesi yapıldı:
| Rezervasyon | Durum | Bayinin ödediği | Güncel net borç | Fark |
|---|---|---|---|---|
| R1 | Konfirme | 18.000 ₺ | 18.000 ₺ | 0 |
| R2 | Konfirme | 13.500 ₺ | 13.500 ₺ | 0 |
| R3 | Oda yükseltildi | 9.900 ₺ | 11.700 ₺ | 1.800 ₺ eksik ödeme |
| R4 | İptal, ceza yok | 12.600 ₺ | 0 ₺ | 12.600 ₺ fazla ödeme |
| R5 | Konfirme | 7.200 ₺ | 7.200 ₺ | 0 |
| Toplam | 61.200 ₺ | 50.400 ₺ | 10.800 ₺ bayinin alacağı |
Havale toplamı kabaca doğru görünse de iki rezervasyon ayrı ayrı ele alınmadan kapatılırsa hem R3'teki eksik hem R4'teki fazla gözden kaçar. Doğru kayıt; R1, R2 ve R5'i kapatmak, R3'te 1.800 ₺ eksik, R4'te 12.600 ₺ fazla göstermek ve bayinin 10.800 ₺ net alacağını iade ya da sonraki dönemden mahsup olarak yazılı kararla kapatmaktır.
Bayi sözleşmesi için kontrol listesi
- Fiyat modeli (komisyonlu ya da net) ve ödeme akışı (brüt ya da net)
- Genel komisyon oranı ve ürüne göre farklı oranlar
- Komisyonun hak edildiği an ve iptalde ne olacağı
- Değişiklik, indirim ve iptal cezasında komisyon kuralı
- Bayinin satabileceği ürünler ve kabul edebileceği ödeme türleri
- Ödeme vadesi, mutabakat günü ve dönemin hangi tarihe göre kapanacağı
- Dövizli ürünlerde hangi kurun kullanılacağı
- Müşteri verisinin kimde kalacağı ve bayinin bu veriyi nasıl kullanabileceği
Müşteri verisi maddesi sıkça atlanır. Bayinin getirdiği müşteriye sizin kampanya mesajı gönderip gönderemeyeceğinizi hem sözleşme hem iletişim izni kuralları belirler. Bu konuda İYS ve KVKK yazımıza bakabilirsiniz.
TourMAX'te bayi, komisyon ve mutabakat
B2B Satış Kanalları modülünde her bayi için alt acente kartı açılır. Kartta komisyon ya da net çalışma, brüt ya da net ödeme modeli, genel ve ürün bazlı komisyon oranları, izinli ürün kategorileri ve ödeme türleri ile müşteri veri politikası tanımlanır. Bayi alt acente portalından tesis bilgi föyüne (factsheet), fiyat listesine ve galeriye bakar, rezervasyon açar, satış raporunu Excel olarak alır. Portal kurulumunuzun içinde kısıtlı bir menüdür; bayi yalnız kendi rezervasyonlarını, carisini ve raporunu görür.
Her rezervasyonda bayinin komisyonu ve carisi kendiliğinden işlenir. Komisyonlar ödendi, iptal ve mahsup durumlarıyla izlenir; toplu havale mutabakat ekranında rezervasyonlara dağıtılır, seçtiğiniz rezervasyonların ödemeleri mahsup edilip kapatılır. Cari yaşlandırma 0-30 günden 180 gün üstüne kadar 5 dilimde izlenir ve cari ekstre bayiye gönderilir. Alt acente portalı Profesyonel paketten itibaren dahildir; iş ortağı sayısı Profesyonel pakette 30, Premium paketinde 60, Enterprise paketinde sınırsızdır. Kendi yazılımı olan bayiler Partner API ile bağlanabilir. Bayi ağının bütün akışı bayi ağı olan acenteler sayfasında, cari ve ekstre Muhasebe ve Finans sayfasında.
Sık sorulan sorular
Komisyonlu satış ile net fiyatla satış arasındaki fark nedir?
Komisyonlu satışta bayi sizin belirlediğiniz fiyattan satar ve bu fiyat üzerinden komisyon alır. Net fiyatla satışta siz bayiye net bir fiyat verirsiniz, bayi satış fiyatını kendisi belirler ve aradaki fark onun kazancıdır.
İptal edilen rezervasyonun komisyonu ne olur?
Bayi sözleşmesindeki kurala bağlıdır. Komisyon konaklama ya da tur gerçekleştiğinde kesinleşiyorsa iptal edilen rezervasyon için komisyon doğmaz. Rezervasyon anında kesinleşiyorsa iptalde komisyonun geri alınması ya da sonraki dönemden mahsup edilmesi gerekir.
Bayi mutabakatı ne sıklıkla yapılmalı?
Ayda bir mutabakat çoğu bayi için yeterli bir düzendir. Satış hacmi yüksek bayilerde ya da sezon yoğunluğunda iki haftada bir yapmak, farkların birikmesini önler. Önemli olan mutabakat gününün ve dönemin hangi tarihe göre kapanacağının bayiyle önceden belirlenmiş olmasıdır.
Özetle
Bayiyle çalışmaya başlamadan önce fiyat modelini ve ödeme akışını ayrı ayrı belirleyin. Komisyonun ne zaman hak edileceğini, iptal ve değişiklikte ne olacağını yazılı hâle getirin. Ay sonunda dönemi aynı tarihe göre kapatın, listeleri karşılaştırın, toplu havaleyi rezervasyon rezervasyon dağıtın ve kalan farkı yazılı kararla kapatın. Böylece mutabakat, her ay yeniden yapılan bir tartışma olmaktan çıkar.
Bayi portalını ve mutabakat ekranını demoda görün
Demoda bir bayi kartı tanımlar, portaldan rezervasyon açar ve toplu havaleyi rezervasyonlara dağıtarak mutabakatı birlikte yaparız.
Demo talep edin
