Tur fiyatı çoğu zaman geçen yılın fiyatına bir artış oranı eklenerek ya da rakibin fiyatına bakılarak belirlenir. Bu yöntem, maliyetler değişmediği ve kalkışlar dolduğu sürece işler. Otobüs kirası arttığında, otel fiyatı değiştiğinde ya da bir kalkış beklenenden az dolduğunda ise o kalkışın zarar edip etmediği ancak tur döndükten sonra anlaşılır.
Bu yazıda tur maliyetini iki gruba ayırarak kişi başı maliyeti ve başa baş doluluğu, yani bir kalkışın kaç yolcuda kâra geçtiğini hesaplıyoruz. Örnek, 46 koltuklu otobüsle yapılan 3 günlük, 2 gece konaklamalı bir yurt içi tur. Tutarlar temsilidir; formüller günübirlik turdan yurt dışı programa kadar her tura uygulanır.
Maliyeti ikiye ayırın: sabit ve kişi başı
Tur maliyetini doğru hesaplamanın ilk adımı, her gider kalemini yolcu sayısına göre değişip değişmediğine bakarak ayırmaktır.
- Sabit (grup) maliyetler: otobüse 10 kişi de binse 46 kişi de binse değişmeyen giderlerdir. Araç kirası, rehber ücreti, şoför ve rehberin konaklaması ve yemeği, otoyol ve otopark giderleri bu gruptadır.
- Kişi başı (değişken) maliyetler: her yolcu için ayrı ödenen giderlerdir. Otel konaklaması, programa dahil yemekler, müze ve ören yeri girişleri, seyahat sigortası bu gruptadır.
Bazı kalemler ikisinin arasında durur. Örneğin bir tekne turu kişi başı değil tekne başı fiyatlanıyorsa sabit maliyettir; ama yolcu sayısı bir tekneyi aşınca ikinci tekne gerekir. Böyle kalemleri sabit maliyet olarak yazın ve hangi yolcu sayısında ikiye katlandığını not edin. Aşağıda otobüs için aynı durumu hesaplıyoruz.
Örnek tur: 3 gün, 2 gece, 46 koltuk
| Sabit maliyetler (kalkış başına) | Tutar |
|---|---|
| Otobüs kirası (3 gün, şoför dahil) | 90.000 ₺ |
| Rehber ücreti | 15.000 ₺ |
| Şoför ve rehber konaklaması ve yemekleri | 9.000 ₺ |
| Otoyol, köprü ve otopark | 4.000 ₺ |
| Toplam sabit maliyet | 118.000 ₺ |
| Kişi başı maliyetler (çift kişilik odada) | Tutar |
|---|---|
| Otel, 2 gece yarım pansiyon | 4.200 ₺ |
| Programdaki öğle yemekleri | 900 ₺ |
| Müze ve ören yeri girişleri | 1.300 ₺ |
| Seyahat sigortası | 150 ₺ |
| Toplam kişi başı maliyet | 6.550 ₺ |
Bu örnekte vergiler ayrıca gösterilmedi. Tur fiyatına hangi vergilerin nasıl yansıyacağını mali müşavirinizle netleştirin ve maliyet tablonuza aynı biçimde ekleyin.
Kişi başı maliyet dolulukla değişir
Sabit maliyet kalkıştaki yolculara bölünür. Bu yüzden "kişi başı maliyet" tek bir sayı değildir, doluluğa göre değişir:
Kişi başı toplam maliyet = (sabit maliyet ÷ yolcu sayısı) + kişi başı maliyet
| Yolcu sayısı | Kişiye düşen sabit maliyet | Kişi başı toplam maliyet |
|---|---|---|
| 20 | 5.900 ₺ | 12.450 ₺ |
| 30 | 3.933 ₺ | 10.483 ₺ |
| 40 | 2.950 ₺ | 9.500 ₺ |
| 46 | 2.565 ₺ | 9.115 ₺ |
Aynı tur 20 yolcuyla gittiğinde kişi başı 12.450 ₺'ye, otobüs dolduğunda 9.115 ₺'ye mal olur. Fiyatı otobüsün dolacağını varsayarak belirlerseniz yarı dolu kalkışlar zarar eder; en kötü doluluğa göre belirlerseniz fiyatınız piyasanın üstünde kalabilir. Doğru soru şudur: belirlediğim fiyatla bu kalkış kaç yolcuda kâra geçer?
Başa baş doluluk hesabı
Her yolcudan aldığınız fiyatın kişi başı maliyeti aşan kısmı, sabit maliyeti karşılamaya gider. Buna yolcu başına katkı denir:
Yolcu başına katkı = satış fiyatı - kişi başı maliyet
Başa baş yolcu sayısı = sabit maliyet ÷ yolcu başına katkı (sonuç yukarı yuvarlanır)
Satış fiyatını kişi başı 12.900 ₺ belirlediğinizi düşünelim. Yolcu başına katkı 12.900 - 6.550 = 6.350 ₺'dir. Başa baş yolcu sayısı 118.000 ÷ 6.350 = 18,6, yani 19 yolcudur. Bu kalkış 19. yolcudan itibaren kâr eder; 46 koltuklu otobüste başa baş doluluk yaklaşık %41'dir.
| Yolcu sayısı | Gelir | Toplam maliyet | Kalkışın sonucu |
|---|---|---|---|
| 15 | 193.500 ₺ | 216.250 ₺ | -22.750 ₺ |
| 19 | 245.100 ₺ | 242.450 ₺ | 2.650 ₺ |
| 25 | 322.500 ₺ | 281.750 ₺ | 40.750 ₺ |
| 35 | 451.500 ₺ | 347.250 ₺ | 104.250 ₺ |
| 46 | 593.400 ₺ | 419.300 ₺ | 174.100 ₺ |
Tablo bir şeyi daha gösterir: başa baş noktasından sonra her yeni yolcu kâra 6.350 ₺ ekler. Kalkışın son koltuklarını satmak için yapılan küçük bir indirim, çoğu zaman o koltuğu boş götürmekten daha kârlıdır. Bu yüzden indirim kararını kişi başı toplam maliyete değil, yolcu başına katkıya bakarak verin.
Komisyonlu satış başa baş noktasını kaydırır
Turunuzu bayiler ya da alt acenteler de satıyorsa, bayi satışında elinize geçen tutar satış fiyatından komisyon düşülerek hesaplanır. %10 komisyonla:
- Bayi satışında elinize geçen: 12.900 × 0,90 = 11.610 ₺
- Yolcu başına katkı: 11.610 - 6.550 = 5.060 ₺
- Bütün yolcular bayiden gelirse başa baş: 118.000 ÷ 5.060 = 23,3, yani 24 yolcu
Satış kanallarının karışımı başa baş noktasını değiştirir. Yolcuların yarısı doğrudan, yarısı bayiden geliyorsa yolcu başına ortalama katkı (6.350 + 5.060) ÷ 2 = 5.705 ₺ olur ve başa baş 21 yolcuya çıkar. Fiyatı belirlerken her kalkışta beklediğiniz kanal dağılımını da hesaba katın. Bayiyle çalışma modelleri ve komisyonun hesaplanması için alt acente ve mutabakat yazımıza bakabilirsiniz.
Tek kişi farkı, çocuk fiyatı ve ikinci araç
Tek kişi farkı
Kişi başı maliyetteki otel tutarı çift kişilik odada kalan yolcu içindir. Tek kalan yolcu odanın tamamının bedelini oluşturur. Otel tek kişilik kullanım için gecelik 3.400 ₺ istiyorsa, iki gecede tek yolcuya düşen konaklama 6.800 ₺'dir; çift kişilik odadaki yolcudan 2.600 ₺ fazladır. Tek kişi farkını en az bu tutar kadar belirleyin, yoksa her tek yolcu katkınızdan eksiltir.
Çocuk fiyatı
Çocuk yolcu otobüste bir koltuk kaplar ama otelde çoğu zaman indirimli ya da ücretsiz kalır. Çocuk fiyatını belirlerken iki şeye bakın: çocuğun kişi başı maliyeti (otelin çocuk indirimine göre) ve kapladığı koltuğun sabit maliyetteki payı. Dolmaya yakın bir kalkışta indirimli çocuk koltuğu, tam fiyatlı bir yetişkinin satın alabileceği yeri kullanır.
İkinci araç eşiği
47. yolcu ikinci bir otobüs gerektirir. İkinci aracın kirası ve ek rehber ücretiyle sabit maliyet 118.000 ₺'den 223.000 ₺'ye çıkar (90.000 ₺ araç, 15.000 ₺ rehber; ikinci ekibin konaklaması gibi ek giderleri bu örnekte dışarıda bırakıyoruz). 47 yolcuyla bu kalkışın sonucu 47 × 6.350 - 223.000 = 75.450 ₺'dir; 46 yolcuyla elde edilen 174.100 ₺'nin çok altındadır. İkinci aracın kendini karşılaması için 223.000 ÷ 6.350 = 35,1, yani en az 36 yolcu gerekir; ikinci araçla eski kâr düzeyine ancak 63 yolcuda dönülür.
Pratikte bu, dolu bir kalkışa tek tük yolcu eklemek yerine yeni bir kalkış tarihi açmanın ya da yolcuyu yakın tarihli bir kalkışa yönlendirmenin daha kârlı olabileceği anlamına gelir.
Fiyatı dolulukla yönetmek
Başa baş hesabı, fiyatın tek bir kez belirlenip bırakılmaması gerektiğini de gösterir. Uygulamada sık kullanılan iki yöntem şunlardır:
- Doluluğa göre kademeli fiyat: ilk koltuklar daha düşük fiyattan satılır, doluluk belirli eşikleri geçtikçe fiyat yükselir. Erken satış başa baş noktasını hızla geçirir, son koltuklar daha yüksek katkıyla satılır.
- Kalkış bazında karar tarihi: her kalkış için, başa baş doluluğa ulaşılmadıysa ne yapılacağına karar verilecek bir tarih belirlenir: kampanya, bayilere ek komisyon, yolcuları başka kalkışla birleştirme ya da iptal. Karar tarihi, otel ve araç sözleşmelerindeki ücretsiz iptal süresinden önce olmalıdır.
İkisi de kalkışların doluluğunu düzenli izlemeyi gerektirir. Hangi kalkışın başa baş noktasının altında kaldığını haftada bir görmek, kararları zamanında vermeyi sağlar.
Kalkıştan sonra gerçek sonucu karşılaştırın
Fiyatı belirlerken kullandığınız maliyetler tahmindir. Tur döndüğünde gerçekleşen giderleri tahminle karşılaştırın: otel faturası, araç kirası, rehberin tur sırasında yaptığı harcamalar, programa sonradan eklenen girişler. Fark eden kalemleri bir sonraki dönemin maliyet tablosuna yansıtın. Dövizli turlarda maliyetin hangi kurdan hesaplandığını ve ödemenin hangi kurdan yapıldığını ayrıca yazın; aradaki fark kalkışın sonucunu değiştirir.
TourMAX'te tur fiyatı ve doluluk
Tur Yönetimi modülünde kalkış tarihlerini, kontenjanı ve opsiyon fiyatlarını Fiyat & Tarih ekranında girersiniz; opsiyon başına 1-4 kişi ve 3 çocuk fiyatı tanımlanır. Doluluğa göre fiyat özelliği, koltuk doluluğu arttıkça fiyatı tur bazında belirlediğiniz eşiklere göre kendiliğinden yükseltir. Bir fiyat dönemi, isteğe bağlı yüzde artışla gelecek yıla kopyalanır.
Kalkış panosu yaklaşan kalkışların doluluk yüzdesini ve kalan kontenjanı gösterir; başa baş noktasının altında kalan kalkışları buradan izlersiniz. Yolcular görsel koltuk düzeninde araçlara yerleştirilir ve bir kalkışa birden fazla araç eklenebilir. Operasyon raporu otobüs, konaklama, transfer ve biniş, sigorta ve vergi, ödemeler ve ciro-gider sekmelerinden oluşur; kalkış sonrasında ciro ve gider aynı raporda görünür. Ciro-gider ve kârlılık raporu Profesyonel paketten itibaren dahildir. Tur operatörünün bütün akışı tur operatörleri sayfasında.
Sık sorulan sorular
Başa baş doluluk nasıl hesaplanır?
Önce yolcu başına katkıyı bulun: satış fiyatından kişi başı maliyeti çıkarın. Sonra kalkışın sabit maliyetini bu katkıya bölün ve sonucu yukarı yuvarlayın. Çıkan sayı, kalkışın zarar etmemesi için gereken en az yolcu sayısıdır.
Rehber ve otobüs gideri kişi başı maliyete nasıl eklenir?
Bu giderler yolcu sayısına göre değişmediği için sabit maliyettir. Kişi başı maliyete eklemek için toplam sabit maliyeti o kalkışın yolcu sayısına bölersiniz; bu yüzden kişi başı toplam maliyet doluluk arttıkça düşer.
Bayi komisyonu tur fiyatını nasıl etkiler?
Bayi satışında elinize geçen tutar komisyon kadar azalır, yolcu başına katkı da aynı tutarda düşer. Bu yüzden bayi satışlarının payı arttıkça başa baş noktası daha fazla yolcuya çıkar.
Özetle
Tur fiyatını belirlemeden önce maliyetleri sabit ve kişi başı olarak ayırın. Satış fiyatından kişi başı maliyeti çıkararak yolcu başına katkıyı, sabit maliyeti bu katkıya bölerek başa baş yolcu sayısını bulun. Bayi komisyonunu, tek kişi farkını ve ikinci araç eşiğini hesaba katın. Kalkışların doluluğunu başa baş noktasıyla karşılaştırarak izleyin ve tur döndüğünde gerçekleşen maliyetleri bir sonraki dönemin fiyatına yansıtın.
Kalkış doluluğunu ve kârlılığı demoda görün
Demoda bir turunuzu Fiyat & Tarih ekranında tanımlar, kalkış panosunu, koltuk düzenini ve operasyon raporunu birlikte inceleriz.
Demo talep edin
