Bir acentenin müşteri listesi zamanla büyür: rezervasyon yapanlar, fiyat soranlar, satış sitesine üye olanlar, bayilerin getirdiği misafirler. Bu listeye bir erken rezervasyon kampanyası duyurmak doğal bir adımdır. Ancak kampanya SMS'i, e-postası ya da sesli araması göndermeden önce uyulması gereken kurallar vardır ve bu kuralların çoğu mesajı göndermeden önce yapılan işlerle ilgilidir.
Bu yazıda 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, Ticari İletişim ve Ticari Elektronik İletiler Hakkında Yönetmelik, İleti Yönetim Sistemi (İYS) ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında acentenin bilmesi gereken temel kuralları, madde numaralarıyla anlatıyoruz. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir; kendi durumunuz için hukuk danışmanınıza başvurun.
Ticari elektronik ileti nedir?
6563 sayılı Kanun'un 2. maddesi ticari elektronik iletiyi; telefon, çağrı merkezleri, faks, otomatik arama makineleri, akıllı ses kaydedici sistemler, elektronik posta ve kısa mesaj hizmeti gibi araçlarla, ticari amaçla gönderilen veri, ses ve görüntü içerikli iletiler olarak tanımlar. Yönetmeliğin 5. maddesi, mal ve hizmetleri tanıtmanın yanında kutlama ve temenni gibi içeriklerle tanınırlığı artırmak amacıyla gönderilen iletileri de bu kapsamda sayar. Yani "İyi bayramlar" diyen bir acente SMS'i de onay kuralına tabidir.
WhatsApp gibi anlık mesajlaşma uygulamaları Kanun ve Yönetmelikte adıyla sayılmaz; tanım "gibi" ifadesiyle örnek verir. Bu nedenle kampanya içerikli WhatsApp mesajında da önceden onay almak ihtiyatlı yoldur. WhatsApp ayrıca kendi kuralıyla, işletmenin kişiye mesaj atabilmesi için o kişinin onayını şart koşar; ayrıntılar WhatsApp yazımızda.
Hangi mesaj onay ister, hangisi istemez?
Kural, ticari elektronik iletinin alıcının önceden onayıyla gönderilmesidir (Kanun m.6/1). Acentenin günlük işinde sık karşılaşılan durumlar şöyledir:
| Mesaj | Onay gerekir mi? | Dayanak |
|---|---|---|
| Rezervasyon onayı, voucher, ödeme alındı bilgisi, ödeme hatırlatması, rezervasyon değişikliği | Hayır. Ancak bu mesajlarda başka bir ürün tanıtılamaz. | Yönetmelik m.6/1-2 |
| Kampanya, indirim, yeni otel ya da tur duyurusu | Evet | Kanun m.6/1, Yönetmelik m.5/1 |
| Bayram ve yeni yıl kutlaması | Evet | Yönetmelik m.5/1 |
| Tacir ya da esnaf olan alıcıya (firma, otel, başka acente) kampanya | Ret hakkını kullanana kadar hayır; gönderimden önce adres İYS'ye kaydedilir ve ret kontrol edilir | Kanun m.6/2, Yönetmelik m.6/3 ve 6/6 |
Tablodaki ilk satırın iki koşulu vardır. Birincisi, mesaj gerçekten satın alınan hizmetle ilgili olmalıdır. İkincisi, mesaja kampanya eklenmemelidir: "Rezervasyonunuz onaylandı" mesajının sonuna "bu ay X otelinde %20 indirim" eklemek, mesajı onay gerektiren bir iletiye dönüştürür.
Fiyat soran ama satın almayan kişi
Acenteler için önemli bir ayrıntı, teklif isteyen kişinin durumudur. Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun 2024/1361 sayılı kararında, hizmet hakkında bilgi almak için iletişim formu dolduran kişilerle yapılacak ticari iletişimin Kanun'un 6/1 maddesindeki istisna kapsamında olmadığı ve açık rızaya dayanması gerektiği değerlendirilmiştir. Pratikte bu, fiyat sorup rezervasyon yapmayan kişiye kampanya göndermek için ayrıca onay almanız gerektiği anlamına gelir.
İleti Yönetim Sistemi (İYS)
İYS, ticari elektronik ileti onaylarının ve retlerinin kaydedildiği ulusal sistemdir. Yönetmeliğe göre:
- Ticari elektronik ileti göndermek isteyen gerçek ve tüzel kişiler İYS'ye kaydolur (m.5/2).
- İYS üzerinde onayı bulunmayan alıcılara ticari elektronik ileti gönderilemez (m.5/3).
- İYS dışında alınan onaylar üç iş günü içinde İYS'ye kaydedilir (m.7/11); kaydedilmeyen onaylar geçersiz kabul edilir (m.7/12). Kanun'un 11. maddesi de aynı kuralı koyar.
- Onay gerektirmeyen bilgilendirme iletilerinde İYS üzerinden kontrol yapılmaz (m.6/5).
Kısacası, satış sitenizde, ofisinizde ya da telefonda aldığınız onay İYS'ye yüklenmediği sürece kampanya göndermek için kullanılamaz. İYS'ye kayıt ve onay yükleme yöntemleri İYS'nin resmî sitesinde anlatılır.
Onay nasıl alınır?
Yönetmeliğin 7. maddesi onayın biçimini düzenler:
- Onay yazılı olarak, her türlü elektronik iletişim aracıyla ya da İYS üzerinden alınabilir. Onayda alıcının ileti almayı kabul ettiğine dair olumlu irade beyanı, adı soyadı ve elektronik iletişim adresi yer alır (m.7/1). Fiziki ortamda alınan onayda imza aranır (m.7/2).
- Onay metninde olumlu irade beyanı önceden seçilmiş olarak yer alamaz (m.7/8). Satış sitesindeki onay kutusu işaretsiz gelmelidir.
- Ticari ileti onayı, mal ya da hizmetin sunulması için ön şart yapılamaz (m.7/9). "Kampanya mesajı almayı kabul etmezseniz rezervasyon yapamazsınız" denemez.
- İYS üzerinden alınmayan onaylarda, onayın alındığını ispat yükü hizmet sağlayıcıdadır (m.7/10).
İYS'de onaylar arama, mesaj ve e-posta kanalları için ayrı ayrı kaydedilir ve ret de bildirimin yapıldığı kanala ilişkin onayı geçersiz kılar. Onay toplarken hangi kanallar için izin istediğinizi ayrı ayrı sorun.
İletinin içeriği ve ret hakkı
- Kimlik bilgisi: iletinin başlığında ya da içeriğinde tacirler için MERSİS numarası ve ticaret unvanı yer alır (Yönetmelik m.8/2).
- Ret yolu her iletide: alıcının ret bildirebileceği müşteri hizmetleri numarası, kısa mesaj numarası ya da rete özgü bir bağlantı gibi bir adres iletide yer alır. Ret, ileti hangi kanaldan gönderildiyse o kanaldan kolay ve ücretsiz yapılabilmelidir; ret imkânı gönderilen her iletide bulunur (m.9/3 ve 9/4).
- Ret gerekçe istemez: alıcı istediği zaman gerekçe göstermeden reddedebilir; ret, bildirimin yapıldığı kanala ilişkin onayı geçersiz kılar (m.9/1). Ret İYS üzerinden de yapılabilir.
- Üç iş günü: ret talebi size ulaştıktan sonra üç iş günü içinde ileti gönderimi durdurulur (Kanun m.8/3, Yönetmelik m.10/1). Size doğrudan gelen ret bildirimleri de üç iş günü içinde İYS'ye iletilir (m.9/6).
- Zorunlu bildirimler sürer: ret, mevzuata göre gönderilmesi zorunlu bildirimlerin yapılmasına engel değildir (m.9/5). Kampanyayı reddeden müşteriye rezervasyon belgesini göndermeye devam edersiniz.
Kayıtların saklanması ve cezalar
Yönetmeliğin 13. maddesine göre onay kayıtları onayın geçerliliğinin sona erdiği tarihten, iletilere ilişkin diğer kayıtlar ise kayıt tarihinden itibaren üç yıl saklanır ve istenirse Ticaret Bakanlığı'na sunulur. Şikâyet konusu işlemlerde ispat yükü hizmet sağlayıcıdadır.
Kurallara aykırılık 6563 sayılı Kanun'un 12. maddesine göre idari para cezası gerektirir. Onaysız gönderim bir defada birden fazla kişiye yapılmışsa ceza on katına kadar artırılarak uygulanır (m.12/2). Kanundaki tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırıldığı için (5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/7) güncel tutarı Kanun'un mevzuat.gov.tr'deki metninden kontrol edin.
KVKK ile ilişkisi: aydınlatma ve açık rıza
Ticari ileti onayı ile KVKK kapsamındaki yükümlülükler ayrı kurallardır ve ikisi birlikte uygulanır. Müşterinin telefon numarası ve e-posta adresi kişisel veridir; bunları pazarlama amacıyla işlemeden önce kişiyi aydınlatmanız gerekir (KVKK m.10).
- Aydınlatma ile açık rıza ayrıdır: Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ, veri işleme açık rızaya dayanıyorsa aydınlatmanın ve açık rızanın ayrı ayrı yerine getirilmesini ister (m.5/1-f).
- Hizmetin şartı yapılamaz: Kurul'un 2025/1072 sayılı İlke Kararı (Resmî Gazete, 26.06.2025, sayı 32938), ticari ileti gönderimi için alınan açık rızanın ürün ve hizmet sunumunun zorunlu bir unsuru gibi sunulmamasını ister. Kararda, bu rızanın ürün ve hizmet sunumu tamamlandıktan sonra istenmesi ya da rızanın zorunlu olmadığının açıkça belirtilmesi gibi yöntemler sayılır. Ödeme ya da kayıt sırasında gönderilen doğrulama koduyla, kişiyi bilgilendirmeden ticari ileti izni almak bu kararın konusudur.
Acente için uygulama listesi
- İYS'ye kaydolun ve markalarınızı tanımlayın.
- Onay topladığınız yerleri listeleyin: satış sitesi üyeliği, rezervasyon formu, ofis, telefon. Her birinde onay kutusunun işaretsiz geldiğinden ve kanalların ayrı sorulduğundan emin olun.
- İYS dışında aldığınız onayları üç iş günü içinde İYS'ye yükleyin.
- Rezervasyon bilgilendirme mesajlarını kampanya mesajlarından ayırın; bilgilendirme mesajına tanıtım eklemeyin.
- Fiyat sorup satın almayan kişilere kampanya göndermek için ayrıca onay alın.
- Her kampanya iletisine ticaret unvanınızı, MERSİS numaranızı ve ret yolunu ekleyin.
- Gönderimden önce alıcı listesini İYS'deki onaylarla karşılaştırın.
- Ret taleplerini, hangi kanaldan gelirse gelsin, üç iş günü içinde işleyin ve İYS'ye bildirin.
- Aydınlatma metninizi ve açık rıza metninizi ayrı tutun; açık rızayı rezervasyonun şartı yapmayın.
- Onay ve ileti kayıtlarını en az üç yıl saklayın.
Bayilerinizin getirdiği müşterilere kampanya göndermeyi düşünüyorsanız, onayın kimden ve hangi marka için alındığını bayi sözleşmesinde netleştirin; bkz. alt acente yazımız. Yazılım değiştirirken iletişim izinlerinin de taşınması gerekir; bkz. geçiş planı yazımız.
TourMAX'te iletişim izinleri ve kampanya
TourMAX'in Pazarlama modülünde İYS hesap ve marka eşlemesi, aktarım durumu ve yeniden deneme panelden izlenir. Her iletişim izni kanal ve marka bazında kanıt kaydıyla saklanır; müşteri tek tıkla abonelikten çıkabilir. Engelleme listesi 11 kaynaktan beslenir, pazarlama şablonları tekil olarak elle gönderilemez ve her gönderim alıcının izin kaydıyla karşılaştırılır. Kampanyanın etkisi, mesaj almayan bir kontrol grubuyla ölçülür. Müşterinin iletişimden çıkma kayıtları müşteri kartında görünür. Kampanya sihirbazı ve İYS Premium paketten itibaren açıktır. Bu araçlar kurallara uymayı kolaylaştırır; mevzuata uyum sorumluluğu iletiyi gönderen işletmededir.
Sık sorulan sorular
Rezervasyon onayı SMS'i için müşteriden izin almam gerekir mi?
Hayır. Satın alınan hizmetle ilgili bilgilendirme iletileri, örneğin rezervasyon onayı, ödeme bildirimi ve rezervasyon değişikliği, önceden onay gerektirmez. Ancak bu iletilerde başka bir ürün ya da kampanya tanıtılamaz.
İYS'ye yüklemediğim onaylarla kampanya gönderebilir miyim?
Hayır. Yönetmeliğe göre İYS dışında alınan onaylar üç iş günü içinde İYS'ye kaydedilir; kaydedilmeyen onaylar geçersiz kabul edilir ve İYS'de onayı bulunmayan alıcıya ticari elektronik ileti gönderilemez.
Müşteri kampanya almak istemediğini söylerse ne kadar sürede durdurmalıyım?
Ret talebi size ulaştıktan sonra üç iş günü içinde ileti göndermeyi durdurmanız ve size doğrudan gelen ret bildirimini aynı süre içinde İYS'ye iletmeniz gerekir.
Kurumsal müşterilere kampanya e-postası için onay gerekir mi?
Tacir ve esnaf olan alıcılara ret hakkını kullanana kadar önceden onay alınmadan ileti gönderilebilir. Ancak gönderimden önce bu alıcıların adresleri İYS'ye kaydedilir ve ret durumları İYS üzerinden kontrol edilir.
Özetle
Kampanya, indirim ve kutlama mesajları önceden onay ister; rezervasyon ve ödeme bilgilendirmeleri istemez ama tanıtım içeremez. Onayı işaretsiz kutuyla, kanal bazında ve hizmetin şartı yapmadan alın, üç iş günü içinde İYS'ye yükleyin. Her iletiye unvan, MERSİS numarası ve ret yolu ekleyin; retleri üç iş günü içinde işleyin. KVKK kapsamındaki aydınlatmayı ve açık rızayı ayrı tutun, kayıtları en az üç yıl saklayın.
İzin kayıtlarını ve kampanya akışını demoda görün
Demoda müşteri kartındaki iletişim izinlerini, kampanya sihirbazını ve kontrol grubuyla ölçümü birlikte inceleriz.
Demo talep edin
